Η Ρακέλ Μαρτίνεθ-Γκόμεθ συνομιλεί με τον Γιώργη Δάβο

Ευχαριστώ τον Γιώργη Δάβο για το εκπληκτικό άρθρο του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ με θέμα το βιβλίο της Ρακέλ Μαρτίνεθ-Γκόμεθ «Η αρχαιολογία του αποχαιρετισμού».

Διαβάστε εδώ:

Πώς ο πολιτισμός των Μάγια γίνεται αφορμή για την προσωπική λύτρωση στο νέο μυθιστόρημα της Ρακέλ Μαρτίνεθ-Γκόμεθ

Το μυθιστόρημα «Η αρχαιολογία του αποχαιρετισμού» της Ρακέλ Μαρτίνεθ-Γκόμεθ που μόλις κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση Τίνας Τερζιώτη, δεν θα ήταν υπερβολή εάν υποστηρίζαμε πως, πέρα από την προφανή ιστορικο-ανθρωπολογική σημασία του, η οποία αποκαλύπτει ολοζώντανα στον αναγνώστη μνημειώδεις σελίδες από τον πολιτισμό των Μάγια, αποτελεί συνάμα κι ένα «καθαρτικό» κείμενο. Και τούτο γιατί στο κείμενο συνδυάζονται αριστοτεχνικά η βιογραφία και η ιστορική έρευνα, η μυθιστορία που αγγίζει την πραγματικότητα, η ψυχική ταύτιση και φόρτιση των προσώπων, που μέσα από την καταγραφή και τη γραφή κερδίζουν τη λύτρωση από το συναισθηματικό βάρος και την οδύνη της απώλειας.

   Αρύοντας πληροφορίες από τις προσωπικές της εμπειρίες στην περιοχή των Τσιάπας, τις έρευνές της πάνω στις κοινωνίες των απογόνων του Πολιτισμού των Μάγια και την προσωπική γνωριμία της με τον γιο του διάσημου αρχαιολόγου Αλμπέρτο Ρους Λουιγιέρ--ο οποίος ακόμη θρηνεί, αν και έχουν περάσει πολλά χρόνια έκτοτε, τον θάνατο του πατέρα του, η Ρακέλ Μαρτίνεθ υφαίνει έναν περίπλοκο ιστό, όπου στις διασταυρούμενες, λεπτεπίλεπτες, νευρώσεις του συμπλέκονται η προσωπική εμπειρία, η κοινωνική παρατήρηση κι η ιστορική έρευνα και ο πόνος της απώλειας και του αποχαιρετισμού, η πραγματικότητα και η μυθιστορία. Η συγγραφέας, που κι εκείνη πρόσφατα είχε χάσει τον πατέρα της, εμφανίζεται ως ένα Μπορχεσιανό alter ego, ως υπαρκτό ανύπαρκτο πρόσωπο, που αποτελεί τον αγωγό της αποφόρτισης του Κλάουδιο Ρους και της εξιστόρησης των, πραγματικά μυθιστορηματικής έντασης, έργων και των ημερών του πατέρα του. Ο Αλβέρτο Ρους Λουϊγιέρ ταυτίσθηκε με την ανακάλυψη μίας ίσαμε τότε επτασφράγιστης σελίδας του αρχαίου κόσμου των Μάγια: ως άλλος Σλίμαν που ανακάλυψε τον τάφο του Αγαμέμνονα, έτσι κι ο Ρους ΛουΪγιέρ έφερε στο φως τον Τάφο των Επιγραφών του παντοδύναμου μυθικού βασιλέα Πακάλ στο Παλένκε. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, μνήμες, ιστορικά ντοκουμέντα, προσωπικές χαρές και απογοητεύσεις, περιγράφουν μία καριέρα που ξεκινά από το Παρίσι του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι την Κούβα και το Μεξικό του 20ού αιώνα, ανασυνθέτοντας τη ζωή του αρχαιολόγου, το προσωπικό δράμα του γιού του και τη μετάβαση της αφηγήτριας προς τη δική της λύτρωση. Μία πορεία προς τη λύτρωση που φροϋδικά ή απλά ωσάν την κάθαρση στην αρχαία τραγωδία έρχεται «δι' ελέου και φόβου» μέσα από το δράμα των άλλων.

   Η Ρακέλ Μαρτίνεθ Γκόμεθ, κάτοχος μεταπτυχιακού στη Νεότερη και Σύγχρονη Λογοτεχνία, Πολιτισμό και Σκέψη (Πανεπιστήμιο του Σάσεξ) και διδακτορικού τίτλου στις Διεθνείς Σχέσεις (Πανεπιστήμιο Κομπλουτένσε), έχει γράψει πέντε μυθιστορήματα, μία συλλογή διηγημάτων και δύο ποιητικές συλλογές. Έχει λάβει το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUPL 2010) για το πρώτο μυθιστόρημά της Σκιές του μονόκερου που εκδόθηκε στα ελληνικά (εκδόσεις Βακχικόν 2022). Πρόσφατα βρέθηκε στην Αθήνα, προσκεκλημένη του Ιβηροαμερικανικού Φεστιβάλ Λογοτεχνίας ΛΕΑ, στη διάρκεια του οποίου παρουσίασε το βιβλίο της «Η αρχαιολογία του αποχαιρετισμού» και με την ευκαιρία συνομίλησε με τον Γιώργη-Βύρωνα Δάβο για λογαριασμό του ΑΠΕ-ΜΠΕ, αναλύοντας τα κίνητρα και την πορεία της συγγραφής του. 

   Όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η συγγραφέας, «Όταν ξεκίνησα το μυθιστόρημα, ως μία μυθιστορηματική βιογραφία του Αλμπέρτο Ρους--ενός ανθρώπου εξαιρετικά σημαντικού για τον πολιτισμό και τη μελέτη της αρχαιολογίας των Μάγια-- δεν είχα συνειδητοποιήσει από την αρχή ότι ενσωμάτωνα σε αυτό και τη δική μου ζωή. Ήταν ένα βιβλίο που περιπλέχτηκε πολύ με την προσωπική μου πορεία· σε αυτό το μυθιστόρημα κατέθεσα την ψυχή μου, έβαλα τα σπλάχνα μου. Έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνω, έκανα τον αναγνώστη κοινωνό της ίδιας της διαδικασίας της γραφής: του μετέδιδα τις στιγμές που το μυθιστόρημα κυλούσε όμορφα, που ήμουν ευτυχισμένη γράφοντας επειδή είχα όλα τα στοιχεία στα χέρια μου, αλλά ταυτόχρονα του μετέδιδα και τη δική μου αγωνία».

   Όπως πρόσθεσε η ίδια, «εγώ πρέπει πρώτα να νιώσω το μυθιστόρημα στο σώμα μου. Και το ένιωθα, επειδή ο πατέρας μου είχε πεθάνει πριν λίγο καιρό, είχα ανάγκη να το εξιστορήσω κάπως, ώστε να με βοηθήσει με το πένθος μου. Και ως συγγραφέας, το πένθος μου το περνάω γράφοντας. Είχα γράψει κάτι που ήταν τόσο, υπερβολικά προσωπικό, που δεν μπορούσα να το μοιραστώ κι όμως ένιωθα στο σώμα μου ότι έπρεπε να περάσω το πένθος με έναν άλλον τρόπο. Τότε γνώρισα τον μικρό γιο του αρχαιολόγου, ο οποίος μου μίλησε για τον πατέρα του και άρχισε να κλαίει. Κι ας τον είχε χάσει 40 χρόνια πριν, γιατί όταν βρίσκονταν στο Μόντρεαλ, όπου πέθανε από καρδιακή προσβολή δεν κατόρθωσε να βρει γιατρό που να τον σώσει».

   Αλλά τούτο ακριβώς, το βιογραφικό κι αυτοβιογραφικό κομμάτι του μυθιστορήματος είναι εκείνο που δίνει τον ιδιαίτερο τόνο στην πλοκή του: «Πέρα από το λογοτεχνικό κομμάτι, είναι κυρίως αυτή η θαυματουργή δύναμη που έχει η λογοτεχνία. Με αυτή την ιστορία, εγώ βίωσα το πένθος μου κι εκείνος αποτίναξε ένα μέρος από τις τύψεις του. Είναι υπέροχο, γιατί εκείνος ήθελε να διατρανώσει ότι ο πατέρας του υπήρξε. Αυτό το μυθιστόρημα έχει κι ένα άλλο θαύμα: είναι το μυθιστόρημα που έχω γράψει περισσότερο από κάθε άλλο με το σώμα μου, το οποίο μου προκάλεσε και πόνο, αλλά έναν πόνο που είναι χαρά».

   Πλέον, η Ρακέλ Μαρτίνεθ Γκόμεθ σχεδιάζει το προσχέδιο του δεύτερου βιβλίου της τριλογίας των Μάγια, με επίκεντρο την ανθρωπολόγο Καλίστα Γκιτέρας (Calista Guiteras), που έδρασε στα υψίπεδα των Τσιάπας: «Μια γυναίκα εξαιρετικά χειραφετημένη σε έναν κόσμο ακόμα πολύ πατριαρχικό. Και το πώς, μέσα από τις δικές της προκαταλήψεις, μπαίνει στο πετσί του άλλου, δηλαδή πώς προσπαθεί να καταλάβει αυτόν τον άλλον κόσμο, ο οποίος την κάνει να μαθαίνει τόσα πολλά. Τώρα, λοιπόν, ένιωθα την ανάγκη να κάνω το αντίβαρο, που είναι η πλευρά των γυναικών, με μια φωνή πολύ πιο πολυφωνική, πολύ πιο οριζόντια, από τον ανδρικό ‘μονόλογο'».

   Η ίδια η συγγραφέας εμπνέεται από τις τοπικές ιστορίες, όμως κατορθώνει να τις εξυψώσει σε ένα οικουμενικό παράδειγμα, βρίσκοντας τα κοινά σημεία που ενώνουν τις ανθρώπινες ζωές, τη σκέψη, τις πεποιθήσεις: «Λοιπόν, μου φαίνεται ότι πρώτα απ' όλα με το να είμαι πολύ ειλικρινής ως συγγραφέας, ξέρεις, και με τη δική μου σκέψη, από τη δική μου θέση στον κόσμο. Αυτό που στην πραγματικότητα κάνω, ο διάλογος που ανοίγω σε όλα μου τα μυθιστορήματα για τον άνθρωπο ως μονάδα-χαρακτήρα, αλλά και ως σύνολο. Με ενδιαφέρει πολύ το πώς χτίζουμε κοινότητες, πώς είμαστε μέρος ενός ευρύτερου κοινού καλού. Eίμαι διεθνίστρια από πεποίθηση κι επειδή πιστεύω πολύ στον διάλογο με το παρελθόν. Αυτό που σκέφτομαι είναι ότι δεν πρέπει να χάνουμε αυτόν τον διάλογο. Η προηγούμενη εμπειρία ανδρών και γυναικών μάς βοηθά να καταλάβουμε καλύτερα τον εαυτό μας, μας βοηθά να μάθουμε ποιοι είμαστε. Επομένως, είναι μια τεράστια απώλεια --πολιτισμική, ανθρωπολογική, τα πάντα-- αν χάσουμε αυτούς τους συνδετικούς κρίκους».

   'Αλλωστε, η πολυκύμαντη προσωπική της ζωή ανάμεσα σε δύο ηπείρους (Ευρώπη-Λ. Αμερική) της εμπνέει αυτήν τη καντιανά «κοσμοπολίτικη» πνευματική ευρύτητα: «Εμένα το γράψιμο με κάνει να μαθαίνω πολλά, ξέρεις. Ίσως το μεγαλύτερο πάθος που νιώθω για τη λογοτεχνία είναι ότι μου δίνει έναν χρόνο και έναν χώρο όπου εμπλουτίζομαι απίστευτα, και μετά, φυσικά, επιδιώκω αυτό να εμπλουτίσει και τη γλώσσα. Χρωστάω πάρα πολλά σε όσα αποκόμισα ζώντας στην Ουρουγουάη ή στο Μεξικό και ταξιδεύοντας σε άλλα μέρη. Μου αρέσει, λοιπόν, να γράφω για αυτά τα μέρη, ρίχνοντας γέφυρες προς την Ευρώπη, να μιλάω για άλλες χώρες και για άλλα κοινωνικά πλαίσια, αλλά αυτό έχει να κάνει με αυτό που έλεγα πριν για τη μάθηση: από τη στιγμή που έμαθα αυτά τα πράγματα, όταν επιστρέφω στον δικό μου τόπο, συνειδητοποιώ ότι παντού τα ίδια συμβαίνουν και ότι οι δυναμικές είναι πολύ παρόμοιες και νιώθω την ανάγκη να τα μεταδώσω. Απλώς έμαθα πώς λειτουργούν εκεί και ένιωσα την ανάγκη να το μοιραστώ. Ακριβώς, όπως έγινε και με το άλλο μου μυθιστόρημα που εκδόθηκε στα ελληνικά, χαίρομαι που μπορώ να δημιουργώ έναν τέτοιο δίαυλο επικοινωνίας με το ελληνικό κοινό».

Γιώργης-Βύρων Δάβος

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ
https://www.amna.gr/